De verborgen parels van Zutphen: een fotografische ontdekkingstocht door de oudste Hanzestad

De Walburgis kerk in in Zutphen

Zutphen is de stille zus van de Hanzeroute. Waar Deventer drukt op de Brink en Zwolle met haar Sassenstraat de toeristen vangt, doet Zutphen iets fundamenteel anders: ze laat je zoeken. De stad onthult zich niet, ze wacht af. En precies dat maakt haar voor een fotograaf misschien wel de rijkste van het rijtje.

Als stadsfotograaf werk ik regelmatig in Zutphen, onder andere voor Perspectief/wijkteams Zutphen, en in de loop van de jaren ben ik dezelfde plekken steeds opnieuw gaan fotograferen. Niet omdat ik geen variatie heb, maar omdat een goede plek in deze stad nooit hetzelfde licht twee keer geeft. In deze blog deel ik vijf van die plekken: het plein, de kerk, de straatjes, de Berkel en het marktplein. Geen toeristische rondleiding — een werkkaart voor wie Zutphen serieus wil fotograferen.

De Drogenap Toren in Zutphen

1. De Drogenapstoren: de wachter van Zutphen

De Drogenapstoren is een van die monumenten die je in andere steden allang waren afgebroken, omgebouwd of weggesaneerd. Dat ze in Zutphen nog overeind staat — krap zes eeuwen na haar bouw rond 1444 — zegt veel over hoe deze stad met haar verleden omgaat. Oorspronkelijk een verdedigingstoren in de stadsmuur, later vernoemd naar Tonis den Drogenap, een zestiende-eeuwse stadstrompetter die in de toren woonde en vanaf het dak de stadsuren blies.

Wat haar voor een fotograaf interessant maakt, is haar isolatie. Anders dan de meeste middeleeuwse torens die ingeklemd zitten tussen latere bebouwing, staat de Drogenapstoren relatief vrij, omringd door groen en met een uitloop van de oude singel ernaast. Je kunt om haar heen lopen, je kunt afstand nemen, je kunt haar volledig in beeld krijgen zonder dat een lantaarnpaal of een airco-unit je compositie ruïneert. In Nederland is dat een luxe.

De toren werkt vanuit meerdere hoeken. Frontaal vanaf de Laarstraat krijg je het verticale, monumentale beeld — een baksteen-monoliet die zich van de straat opheft. Vanaf de singelzijde tussen de bomen door werk je met natuurlijke omlijsting; ik zoek dan een tak die zachtjes het kader inkomt, niet om dramatisch te doen maar om het beeld te aarden in zijn omgeving. En in de herfst — wanneer het loof rondom kleurt — krijg je een combinatie van warm rood-oranje tegen donkere baksteen die in september en oktober echt een paar weken werk waard is.

Fototip: Werk hier met een 24-70mm of een 70-200mm; een groothoek vertekent de toren onnodig. Voor het volledige beeld stel ik mijn Nikon Z8 vaak in op f/8 tot f/11 voor maximale scherpte, ISO laag (64-200), en corrigeer ik perspectiefvervorming in nabewerking — een middeleeuwse toren hoort recht in beeld te staan, niet alsof hij bijna omvalt. Een polarisatiefilter verdiept de luchten en geeft de baksteen meer textuur. Voor blauwe uur fotografie is dit een dankbaar onderwerp: de toren is dan vaak aangelicht, en het contrast met een diepblauwe restlucht geeft een beeld dat ansichtkaarten van Zutphen al decennia missen. Bezoek bij voorkeur op een doordeweekse dag; in het weekend is de aanloop van wandelaars groter dan je verwacht voor zo'n bescheiden plek.

*foto Jaimy Leemburg

2. De Walburgiskerk en de Librije: een wereldwonder onder gewone Achterhoekers

De Walburgiskerk is het hart van Zutphen, maar haar grootste schat zit zo verstopt dat zelfs veel Zutphenaren er nooit binnen zijn geweest: de Librije. Een middeleeuwse bibliotheek uit 1564 waar de boeken nog steeds vastgeketend aan de lessenaars liggen, precies zoals ze vier eeuwen geleden werden geplaatst. Wereldwijd zijn er nog maar een handvol kettingbibliotheken die hun originele opstelling behouden hebben. Eén ervan staat in een Hanzestad in de Achterhoek waar je voor vijf euro entree binnenloopt.

Voor een fotograaf is dit een uitzonderlijke ruimte. Het licht is laag en gefilterd door eeuwenoude ramen, de lessenaars staan in strakke rijen, en de patina op het hout vertelt zonder woorden waar je bent. De uitdaging zit hem in twee dingen: het lage licht en het respect dat de ruimte vraagt. Geen flits, geen rondrennen, geen scherpstellichtjes die andere bezoekers storen.

Fototip: Statief is bijna verplicht, sluitertijd tussen de 1 en 4 seconden, ISO laag (200-400), diafragma f/5.6 tot f/8 voor scherpte over de hele rij lessenaars. Ik werk hier met mijn Nikon Z8 en de 14-24mm f/2.8 voor totaalbeelden, en wissel naar een 50mm voor detailwerk op de kettingen en boekruggen. Vraag altijd toestemming aan de koster of de baliemedewerker; wees expliciet over wat je gaat doen. Wie zich gedraagt mag hier veel.

In de kerkruimte zelf zijn de gewelven, het koorgestoelte en het orgel evengoed fotogeniek. Bracket je belichting (drie tot vijf opnames) als je de gebrandschilderde ramen én het interieur correct belicht wilt hebben — het dynamisch bereik van die ruimte is groter dan één opname aan kan.

De mooie straten van Zutphen

De straatjes: waar Zutphen middeleeuws blijft

Zutphen heeft iets wat geen enkele andere Nederlandse Hanzestad zo intact bewaard heeft: een middeleeuws straatpatroon dat nooit door grootschalige sloop of saneringen is gladgestreken. Loop vanaf 's-Gravenhof de Lange Hofstraat in, sla af naar de Beukerstraat, dwaal door de Sint Sebastiaanstraat — en je loopt door een stedenbouwkundig museum dat nog steeds in gebruik is. Geen Disneydecor: gewone Zutphenaren wonen hier, fietsen langs, halen brood bij de bakker.

Voor stadsfotografie zijn deze straatjes goud. De gevels staan dicht op elkaar, het licht valt zijdelings in smalle banen, en de combinatie van baksteen, natuursteen, oud houtwerk en (heel soms) een uitstekend gevelornament levert composities op die je niet hoeft te construeren — ze liggen er.

Fototip: Werk hier met een normale brandpuntsafstand (35mm of 50mm) in plaats van groothoek. Groothoek vertekent in zulke smalle straatjes en maakt het beeld onrustig. Een 50mm geeft je de "natuurlijke" kijkhoek van het oog en laat de straat ademen. Ik gebruik hier graag mijn Ricoh GR IV — discreet, snel, en met de 28mm-equivalent (jawel, hier kies ik soms wél voor breder) precies in zijn element. Ga vroeg op de zaterdagochtend; dan zijn de straten leeg en is het licht zacht.

Kleine tip die de meeste fotografen vergeten: kijk omhoog. De gevelafwerkingen in Zutphen — uitkragingen, jaartalstenen, geveltekens — zijn buitengewoon rijk en worden zelden gefotografeerd omdat fotografen met hun ogen op ooghoogte blijven hangen.

De berkelpoort in Zutphen

4. De Berkel en de Berkelpoort: water als fotograferende lijn

Waar Deventer de IJssel heeft, heeft Zutphen de Berkel. Een kleinere, intiemere rivier die dwars door de oude stad slingert en op het mooiste punt — de Berkelpoort — onder een veertiende-eeuwse waterpoort doorstroomt. Twee bakstenen torens, een spitsboog, water dat eronder doorgaat: een van de meest fotogenieke composities van heel oostelijk Nederland, en hij staat in een stad die nauwelijks reclame voor zichzelf maakt.

De Berkelpoort werkt op meerdere manieren: frontaal vanaf de kade, schuin vanaf de overzijde, en — mijn favoriet — in reflectie wanneer het water bij windstil weer een tweede poort spiegelt. In de winter bij rijp, in de herfst bij vallende bladeren, in het blauwe uur als de torens warm verlicht zijn tegen een diepblauwe lucht: vier seizoenen, vier verschillende foto's.

Fototip: Voor reflectie-foto's: ga laag bij het wateroppervlak, gebruik f/8 tot f/11, en wacht op een windstille minuut. Een polarisatiefilter is hier paradoxaal: hij kan reflecties wegnemen óf juist beheersbaar maken — draaien tot je het effect hebt dat je wilt. Voor het blauwe uur: stel je statief in tussen 21:45 en 22:15 in juni-juli, sluitertijd 10-30 seconden, ISO 100-200. De combinatie van warm kunstlicht op de torens en koel restdaglicht is precies waar het blauwe uur zijn naam aan dankt.

Loop daarna langs de Berkel verder; de gehele rivierloop binnen de stadsmuren is fotografisch interessant, met telkens een ander samenspel van water, baksteen en groen.

De houtmarkt in Zutphen

5. De Houtmarkt: het kloppend hart met de Wijnhuistoren

Wie "marktplein" zegt in Zutphen, bedoelt vaak de Houtmarkt — het grote plein met de Wijnhuistoren en het stadhuis. Hier komt de stad samen: markt op donderdag en zaterdag, evenementen, terrassen, doorstromend verkeer van fietsers en wandelaars. Dynamisch, levendig, en fotografisch precies het tegenovergestelde van 's-Gravenhof.

De Wijnhuistoren is de visuele anker van het plein. Een achthoekige torenspits boven op het voormalige wijnhuis, met een carillon dat met enige regelmaat klinkt over de daken. De combinatie van die toren met de bedrijvigheid op het plein levert foto's op die de tegenstelling tussen permanent en vluchtig vangen — iets wat goede stadsfotografie volgens mij altijd zou moeten doen.

Fototip: Twee benaderingen werken hier. Eén: lange sluitertijd vanaf statief (1-4 seconden) zodat passanten als zachte schimmen door beeld bewegen tegen de stilstaande toren. Twee: snelle reportage met een 35mm of 50mm, ISO 800-1600, sluitertijd 1/250s of sneller, om mensen scherp en levendig te vangen. Beide vertellen een ander verhaal van hetzelfde plein. Ik schiet vaak beide in één sessie en kies pas thuis welke aansluit bij waar ik op dat moment naar zoek.

Op marktdagen verandert het plein compleet. De marktkramen breken de zichtlijnen, het licht filtert anders door de tentdoeken, en je krijgt een laag straatfotografie cadeau die er op andere dagen niet is.

Zutphen in de avond

Zutphen door mijn lens

Vijf locaties, één stad, een hele werkdag aan fotografie als je het goed doet. Loop ze in deze volgorde: 's-Gravenhof in de ochtend voor het zachte licht, Walburgiskerk en Librije rond het middaguur (de Librije is binnen, dus omgevingslicht maakt minder uit), de straatjes in de late namiddag, de Berkelpoort in het blauwe uur, en de Houtmarkt als afsluiter wanneer de verlichting aanspringt. Een wandeling van krap twee kilometer, vier tot zes uur fotograferen, en je hebt een serie waar Zutphen zichzelf in herkent.

Wat Zutphen onderscheidt van Deventer of Zwolle: ze laat zich pakken zónder dat je hoeft te concurreren met andere fotografen. Geen drie statiefjes naast elkaar op een hotspot, geen Instagram-rij voor één gevel. De stad heeft genoeg ruimte voor wie de moeite neemt om er te zijn.

Wil je deze plekken fotograferen met begeleiding, of zoek je een fotograaf in Zutphen voor een opdracht — architectuur, interieur, bedrijfsreportage of evenement? Neem contact op via info@bartros.nl of bekijk mijn diensten op bartros.nl/stadsfotografie. Voor losse leerervaringen zijn er de fotowalks en workshops.

Heb je zelf een verborgen plek in Zutphen die hier ontbreekt? Deel hem in de reacties of stuur me een bericht. De Hanzeroute heeft meer geheimen dan één fotograaf in een carrière kan vinden — en daar werk ik graag aan mee.

Foto van Stadsfotograaf Bart Ros ook te boeken in Zutphen

Over Bart Ros

Bart Ros is sinds 2015 zelfstandig fotograaf in Deventer, gespecialiseerd in architectuur-, interieur-, stads- en evenementenfotografie. Hij werkt door heel Overijssel en Gelderland, met de Hanzesteden langs de IJssel — Deventer, Zwolle en Zutphen — als zwaartepunt. In Zutphen werkte hij onder andere voor Perspectief/wijkteams Zutphen en is hij regelmatig terug te vinden voor opdrachten en eigen werk. Bekijk meer werk op Fotograaf Zutphen of in de Zutphen-galerij.